Xenophon's Anabasis 0
.
XENOPHON'S ANABASIS
OF
TOCHT VAN CYRUS

UIT HET GRIEKSCH MET INLEIDING EN KORTE AANTEEKENINGEN
DOOR Dr. H. C. MULLER AMSTERDAM, S. L VAN LOOY / H. GERLINGS.

De Anabasis of Tocht van Cyrus die ons thans bezig houdt, is vóór alles een verhaal van lotgevallen, die hij zelf heeft bijgewoond, en munt uit door de grootste nauwkeurigheid en uitvoerigheid in bijzonderheden. Waarschijnlijk ontstond zij uit korte aantekeningen, die Xenophon reeds gedurende den veldtocht maakte. Dit schoone werk schildert ons in zeven boeken, op eenvoudige doch te gelijkertijd levendige wijze, hoe 10000 Grieken met een laf barbarenleger tot in het hart van het groote rijk der Perzen doordringen, hoe zij bij Cunaxa honderduizend vijanden op de vlucht slaan, en hoe hunne aanvoerders, in de eerste plaats de dappere Clearchus, in de val gelokt en vermoord worden. Dan lezen wij hoe de jeugdige Xenophon, alleen vertrouwende op zijn rijp oordeel, zonder uitdrukkelijk daartoe verkozen te zijn, de leiding van den terugtocht op zich neemt. Men trekt over den Tigris, en de barbaren houden eindelijk op met hunne vervolgingen. Doch nu dreigen nieuwe gevaren: gebergten, bewoond door krijgshaftige stammen, vooral de dappere Carduchen, staan hun in de weg. Met het zwaard in de vuist, dikwijls ook met list, breekt men zich baan. Vermoeidheid, sneeuw, honger, aanval der vijanden vellen menigeen ter neder. Maar de meerderheid bereikt ongedeerd een berg, vanwaar men eindelijk de reddende Zwarte Zee in 't oog krijgt, en allen onder het luide geroep van Thalassa! - de zee! de zee! vreugdedronken elkaar in de armen vallen. Dan trekt men, deels te water, deels te land, langs de kust tot aan het Grieksche Byzantium.

In dit werk, terecht door de Hellenisten geprezen als een eeuwige getuigenis van de meerderheid der beschaving tegenover de barbaarschheid, is alles frisch en levendig voorgesteld. Land en landschap, steden en dorpen, moeielijke marschen en veldslagen en gevechten, zeden van menschen en volksstammen, alles is hier zoo aanschouwelijk geschilderd, dat wij ongemerkt met de Hellenen meeleven, lief en leed ten volle met hen deelen. Met grooten takt treedt Xenophon zelf niet te veel in het verhaal op de voorgrond. Treffend (zegt Doorenbos) zijn de karakterschetsen der Grieksche veldheren, uitnemend geschetst de verslagenheid der Grieken, nadat genen vermoord waren, natuurlijk de overleggingen van Xenophon zelf, in den naren nacht, toen hij zijn moedig besluit nam. Het gehele tafereel, dat de schrijver ontvouwt, geeft zulk een getrouw beeld van het leven, dat het zonder twijfel tot een der schoonste gedenkschriften behoort, ooit door eenig veldheer van eenigen krijgstocht geschreven.

In de oudheid werd, zoo zeiden wij reeds, de Anabasis veel gelezen en bewonderd. Vol geestdrift spreekt van dit werk Dio Chrysostomus, en in de tweede eeuw na C. zegt Arrianus, die zelf een Anabasis of Tocht van Alexander vervaardigde, en ijverig Xenophon navolgde: 'De tocht der tienduizend met Cyrus tegen Artaxerxes, het treurige lot van Clearchus en zijn medegevangenen, en hun terugtocht onder leiding van Xenophon, is door Xenophon veel beroemder in de wereld geworden, dan Alexander zelf en de daden van Alexander." Het vermaarde werk van den derden Griekschen geschiedschrijver heeft tot aan onze dagen toe zijn invloed en zijn populariteit niet verloren, talloos zijn de uitgaven er van sedert de editio prima completa, die met een voorrede van Ph. Melanchthon het licht zag (Hal. Suev. 1540), de vertalingen, kommentaren en verhandelingen.

De Anabasis van Xenophon is, evenals zijn Cyropaedie en de Apomnemoneumata, door Prof. J. ten Brink in onze taal overgebracht. Aan de navolgende eenigzins vrije vertaling ligt ten deele de gangbare Duitsche teksteditie te grondslag, ten deele de voortreffelijke uitgave van Prof. Cobet ten onzent, benevens enkele tekstverbeteringen, door andere Nederlandsche geleerden in dit veelgelezen schoolboek aangebracht. Het hoofddoel van den vertaler was echter, eene leesbare vertaling voor het groote publiek te leveren, en aan dit doel is vaak de letterlijke vertolking ten offer gebracht. Men verlieze dit niet uit het oog bij de beoordeling van dit werkje.  


Charybdis    >   Xenophon's Anabasis 0