De zoektocht naar pijn
.
Rutger van Leersum, pijnspecialist Bronovo :

Veel ziekenhuizen in Nederland hebben een Pijnpolikliniek. Ook Ziekenhuis Bronovo heeft zo’n Pijnpoli. Een bijzondere poli, waar dagelijks gemiddeld dertig patiënten komen, waarvan 20% nieuw is. Met de meest uiteenlopende pijnklachten. Samen met Rutger van Leersum, pijnspecialist, gaan zij een traject van pijnbehandeling in. Ik vraag Van Leersum naar de achtergronden van pijn en wat de pijnpoli voor mensen kan betekenen.uit een andere structuur krijgt te verwerken.

“In het kort gezegd behandelt een pijnpoli vooral patiënten met pijnklachten van het houdings- en bewegingsapparaat die niet behandelbaar zijn met fysiotherapie en prothesiologie. Daarnaast behandelen we alle kankerpijn die niet reageert op morfinemedicatie. Ook zien wij vaak patiënten met pijnklachten waar anderen geen oorzaak voor kunnen vinden of die niet eenvoudig op te lossen zijn; wij zijn vaak de laatste strohalm waaraan mensen zich vastklampen. Sommigen omschrijven ons, mijns inziens ten onrechte, als het vuilnisvat van de gezondheidszorg.

Wat is pijn en hoe wordt dit veroorzaakt?

Pijn is over het algemeen een signaal dat er in het lichaam wat fout gaat of dat er eerder een beschadiging heeft plaatsgevonden. Er zijn verschillende oorzaken voor het ontstaan van pijn. Mensen met kanker bijvoorbeeld krijgen ook pijn, doordat ze verzwakt zijn of hun dagen en nachten zittend of liggend vanwege hun ziekte doorbrengen. Naast pijn die een duidelijke relatie heeft met de onderliggende aandoening, zoals dat bij kanker het geval is, ervaren mensen pijnklachten zonder dat daarbij duidelijk is welke aandoening deze klachten oproept.Iemand zit stil en voelt pijn op een plek waar op het eerste gezicht niets mee aan de hand is.
Hoe komt dat nou?

In principe normale elektrische gevoelssignalen die vanuit die plek naar het ruggenmerg worden geleid, schakelen daar over in een stuk ruggenmerg dat ook pijnprikkels uit een andere structuur krijgt te verwerken. Deze andere pijnprikkels veroorzaken een chemische verandering in een klein deel van het ruggenmerg waardoor de gevoelssignalen uit het niet pijnlijke gebied worden veranderd. Als dit gevoel uiteindelijk in de hersenen arriveert, wordt dit vertroebelde signaal ervaren als pijnprikkel. Hoe langer dergelijke pijnmechanismen bestaan hoe groter het pijngebied wordt en hoe erger de klachten. Er zijn inmiddels tal van dergelijke patronen van ‘weerpijn’ (ook wel referred pijn genoemd) bekend. Op dat moment ga je aan de hand van de klachten op zoek naar de werkelijke bron van de pijn. En dan zijn er nog pijnklachten waarvoor geen duidelijke oorzaak wordt gevonden. Op de Pijnpoli kunnen we daar soms wat aan doen door te proberen een geheel of gedeeltelijke oplossing voor het pijnprobleem te vinden.

Waar bestaat een behandeling uit?

Net als de andere specialisten zoeken ook wij naar de oorzaak van de pijnklachten. Probleem daarbij is dat mensen met pijn meestal alleen hun ergste pijnprobleem ervaren. Pijn is met name een alarm: het zenuwstelsel heeft problemen met het reageren op verschillende alarmen en zal meestal kiezen voor het probleem dat de grootste (pijn)bedreiging voor het individu vormt. Dat betekent in de praktijk dat het ene probleem wordt opgelost waarna vervolgens een ander of ogenschijnlijk nieuw probleem zich op een andere plaats ontwikkelt. We passen hier in Bronovo verschillende behandelmethoden toe. Soms schrijven we medicamenten voor. Maar voor het merendeel proberen we invloed uit te oefenen op de structuren waar de pijn vandaan komt. Dus niet waar de pijn gevoeld wordt. Daarbij maken we gebruik van hoogfrequente geluidsprikkels, die in het weefsel warmte afgeven. Het mechanisme lijkt op dat van een magnetronsignaal. Hiermee veroorzaken we, schrik niet, een tweedegraads brandwond in de zenuwvezels die uit de pijnveroorzakende structuur komen. En het kenmerk van een tweedegraads brandwond is dat de normale gevoelssignalen doorgaan maar de pijnsignalen worden onderbroken. Meestal betreft het hier zenuwvezels die uit de wervelgewrichten of tussenwervelschijven komen. Soms wordt een dergelijke blokkade ook op een ‘gewone’ zenuw toegepast.

Deze behandelwijze, thermolaesie of warmteblokkade genoemd, geeft meestal na 6-12 weken pijnvermindering. De duur van deze pijnvermindering varieert tussen de 10 en 20 jaar. Wanneer er sprake is van pijnklachten bij kanker, is deze behandelwijze niet afdoende en hanteren we chemische methoden. Helaas gaan daarbij zowel gevoels- als pijnvezels kapot. Ook is de werkingsduur een stuk korter, namelijk vier tot zes maanden. Maar in die tijd is de pijn
voor deze mensen wel te verdragen en daar doe je het voor.

Wat zijn de resultaten?

Als gewenst resultaat willen we functieverbetering realiseren, zodat iemand weer zijn veters kan strikken, zelfstandig de trap op of af kan of ’s nachts kan doorslapen. Wij zien patiënten over een langere periode; iedere situatie en individu is immers anders. Veel geneeskundige behandelingen die we doen, gebeuren op wederzijds vertrouwen. Vanuit dit vertrouwen start de behandeling, begeleiding en zoektocht naar de bron van de pijnklachten. Want op gewone röntgenfoto’s of op een MRI is vaak niet zichtbaar wat de werkelijke oorzaak van de pijnklachten is. Wanneer een patiënt voor het eerst komt, brengen we samen in kaart waar de pijn is en wat ik behandel. Een volgende keer gaan we dat na en constateren we waar de pijn verdwenen is en waar eventueel een nieuwe pijnklacht is ontstaan. Hierdoor krijg ik een beeld van de symptomen en het verloop en kunnen we achter de oorzaak komen. Zodat de patiënt weer naar tevredenheid kan functioneren. Het is net als het pellen van een ui; doorzoeken en behandelen tot je de pijngevolgen van het kernprobleem hebt opgelost.”   
Mariëtte van Wijk

Pijnklachten en de wervelkolom

80-90% van de pijnklachten is gerelateerd aan beschadiging en (over)prikkeling van de wervelkolom. De wervelkolom is een belangrijk orgaan voor de houding, maar ook voor regulatie van de bloed- en zenuwvoorziening. De mobiliteit van de wervelkolom is beperkt, maar wij doen er iedere dag een groot beroep op zoals met: draaien, bukken, tillen en sporten. Het gevolg? Slijtage, verdraaiingen, overbelasting, verslapping, breuken etc. Hierdoor ontstaan pijnklachten en vervolgens compensatiegedrag, wat ook weer kan leiden tot pijnklachten.

Voor meer informatie over de Pijnpoli kunt u terecht bij Ziekenhuis Bronovo: 070 – 312 43 43.

Charybdis - De zoektocht naar pijn